Uit de schilderszaal

Het jaar op de bodem

Hoe je aan de merken onder een Rozenburg-stuk het bouwjaar afleest

7 oktober 2026 2 min lezen

Draai een stuk Rozenburg om en je vindt meer dan een handtekening. Naast het fabrieksmerk staat vaak een klein teken dat het productiejaar verraadt — eerst een letter, later een symbool als een anker, een bij of een zon. Dit is hoe dat systeem werkt.

Rozenburg merkte zijn werk zorgvuldig. Op de bodem van een vaas of tegel staan meestal meerdere tekens door elkaar, en het loont om ze uit elkaar te halen. Eén ervan vertelt, als je het eenmaal herkent, vrij nauwkeurig in welk jaar het stuk gemaakt is.

Eerst het fabrieksmerk

Het vaste merk is dat van de fabriek zelf: de naam Rozenburg met den Haag, meestal samen met een ooievaar en een kroon. De ooievaar verwijst naar Den Haag, dat de vogel in zijn stadswapen voert. Dit merk zegt waar het stuk vandaan komt, maar niet wanneer.

Van letters naar symbolen

Voor het jaar gebruikte Rozenburg een apart jaarmerk. In de eerste jaren was dat simpelweg een letter, die elk jaar opschoof:

A = 1885, B = 1886, C = 1887, D = 1888, E = 1889, F = 1890, G = 1891, H = 1892, K = 1893, L = 1894 en M = 1895.

In 1896 liet de fabriek het enkele-letter-systeem los. De jaren 1896–1897 vormen een overgang met samengestelde lettermerken (zoals NK en een K met een ruitje in een cirkel). Het eerste echte symbool volgde eind 1897: ter ere van de inhuldiging van koningin Wilhelmina koos Rozenburg een kroon als jaarmerk voor 1898. Daarna werd de reeks figuurmerken jaar na jaar herkenbaar:

De symbolen op een rij

  • 1898 — Kroon (bij de inhuldiging van koningin Wilhelmina)
  • 1899 — Anker
  • 1900 — Bij
  • 1901 — Mier
  • 1902 — Zon
  • 1903 — Ster
  • 1904 — Vlag
  • 1905 — Franse lelie
  • 1906 — Dubbele bijl
  • 1907 — Zandloper
  • 1908 — Weegschaal (Libra)
  • 1909 — Toorts
  • 1910 — Toorts (opnieuw)
  • 1913 — Boompje
  • 1914 — Maan (eerste kwartier)

Twee jaren zonder merk

In 1911 en 1912 zette Rozenburg geen jaarmerk. Vind je een stuk uit die periode zonder jaarsymbool, dan is dat dus geen vergissing maar de regel. Voor het dateren leun je dan op andere aanknopingspunten — bijvoorbeeld het werkordernummer.

Hoe je het hier gebruikt

In het werkorder-overzicht kun je filteren op jaarmerk, zodat je al het werk uit één jaar bij elkaar ziet. En omdat elk jaarmerk aan een bouwjaar gekoppeld is, werkt het ook andersom: lees je het symbool op de bodem, dan weet je het jaar — en vaak, via het werkordernummer, zelfs de precieze werkorder. 

Let wel: merken slijten, lopen uit in het glazuur of zijn met de hand net even anders geschreven. Twijfel je, vergelijk dan met andere gedateerde stukken — de lijst hierboven is je houvast.

Bronnen: Jaarmerken Rozenburg (1885–1914), zoals vastgelegd op deze site · Merken-hoofdstuk in de monografie Rozenburg (Haags Gemeentemuseum) · Het werkorder-overzicht koppelt elk jaarmerk aan het bijbehorende jaar.