Over deze site

Bronnen en werkwijze

Hoe deze site tot stand kwam, en waarom je de gegevens kunt vertrouwen

In het kort

  • De kern van deze site zijn de elf werkorderboeken van de Plateelbakkerij Rozenburg (1893–1914): de eigen productieadministratie van de fabriek, bewaard in het Haags Gemeentearchief (toegang 0249-01, inventarisnummers 703 tot en met 713).
  • Alle 20.745 werkorders uit die boeken zijn volledig uitgelezen: datum, model, aantal, schilders, lonen per week, glazuren, stookbeurten, afkeur en kostprijs.
  • De boeken rekenen zelf. Elke som is nagerekend, en waar een som niet sloot, is de pagina opnieuw gelezen. Bij 89% van de werkorders sluiten alle sommen.
  • Elke werkorder op deze site noemt zijn boek en pagina, zodat hij in het archief terug te vinden is.
  • Zo is informatie toegankelijk geworden die meer dan een eeuw alleen in handgeschreven boeken stond.

Het fundament: de werkorderboeken

De Plateelbakkerij Rozenburg legde elke productieopdracht vast in een werkorderboek. Per werkorder staat erin wat er gemaakt werd (modelnummer en decor), hoeveel stuks, wie het beschilderde, wat de schilders per week verdienden, welke glazuren en stookbeurten erbij hoorden, hoeveel stuks werden afgekeurd en wat het eindproduct kostte.

De elf werkorderboeken in het archief beslaan samen ruim tweeduizend pagina's uit de jaren 1893 tot 1914. Het oudste boek (703) werd nog op ruitjespapier bijgehouden, de latere op een voorgedrukt formulier. Het zijn geen latere beschrijvingen of interpretaties, maar de administratie van de fabriek zelf: een primaire historische bron.

De boeken worden bewaard in het Haags Gemeentearchief, in het archief van de N.V. Haagsche Plateelbakkerij Rozenburg (toegang 0249-01, inventarisnummers 703 tot en met 713). Inventaris bij het Haags Gemeentearchief ↗

Van handschrift naar gegevens

De scans van de boeken zijn pagina voor pagina en kolom voor kolom uitgelezen met beeldherkenning door AI (Claude, van Anthropic). Daarbij is niets samengevat of aangevuld: elke werkorder is overgenomen zoals hij in het boek staat.

Daarna is elke werkorder gecontroleerd met de sommen die de boekhouder zelf maakte: tellen de weeklonen op tot het totaal, en de onderdelen van de kostprijs tot de kostprijs? Sloot een som niet, dan is de pagina opnieuw en zorgvuldiger gelezen. Wat daarna nog niet sloot, is per werkorder vastgelegd: deels zijn dat rekenfouten in het boek zelf, deels moet het nog worden beoordeeld. Moeilijk leesbare woorden en getallen zijn als onzeker gemarkeerd.

De schildersnamen in de boeken zijn gekoppeld aan de schilderslijsten van de fabriek. Bij naamgenoten beslist een mens, geholpen door het niveau (leerling, gezel, schilder of meester) dat elke kandidaat in dat jaar had. Zulke besluiten worden nooit door een nieuwe uitlezing overschreven.

De andere bronnen

  • Schilderslijsten. De lijsten van de fabriek (Lijst A, 1883–1889, en Lijst B, 1889–1914), zoals opgenomen in Marjan Boot e.a. (red.), Rozenburg 1883–1917. Geschiedenis van een Haagse fabriek ('s-Gravenhage 1983), met 350 schilders, hun geboortedatum en hun loopbaan als leerling, gezel, schilder en meester. Naar de schilderslijst
  • Modellen. Benaming en maat van elk model komen uit de modellenlijst van C.J.S. Ruiter en Tanja Martin in datzelfde boek. Op deze site staan 914 modellen, elk met wat de werkorderboeken erover vertellen. Naar de modellen
  • Biografieën. 108 schilders hebben een biografie met bronvermelding, en waar mogelijk een verwijzing naar het RKD en Wikidata.
  • Naslagwerken. De teksten over de fabriek, de verhalen en de biografieën zijn getoetst aan drie naslagwerken over Rozenburg: Marjan Boot e.a. (red.), Rozenburg 1883–1917. Geschiedenis van een Haagse fabriek ('s-Gravenhage 1983); Y. Brentjens, Rozenburg. Plateel uit Haagse kringen (2007); en W.J. Terlouw, De Stanya collectie. Een particuliere verzameling Rozenburg keramiek (Leeuwarden: Princessehof, 2001).
  • Objecten. De eigen collectie, de Collectie Art Nouveau Plateel (met toestemming, met naamsvermelding bij elke foto) en vermeldingen uit veilingen en handel. Een object wordt aan zijn werkorder gekoppeld via het werkordernummer en het jaarmerk op de bodem.

Wat er nu zichtbaar wordt

Wie vroeger één werkorder wilde vinden, moest de boeken in het archief doorbladeren. Nu kan dat in één keer, en kun je bovendien de hele productieperiode overzien:

  • Van elk model zie je hoe vaak het gemaakt werd, wanneer en door wie. Naar de modellen
  • Van elke schilder zie je wat hij of zij beschilderde, jaar na jaar. Naar de schilders
  • Per jaar en per jaarmerk zie je wat de fabriek maakte, wat het kostte en wie eraan werkte. Naar de inzichten
  • Met het werkordernummer en het jaarmerk op de bodem van een stuk vind je de werkorder, met de datum en de pagina in het boek. Naar de werkorders

Deze verbanden waren er altijd, maar ze lagen verspreid over ruim tweeduizend handgeschreven pagina's. Voor het eerst zijn ze doorzoekbaar en over de hele productieperiode met elkaar te vergelijken.

Hoe betrouwbaar is het?

  • Zeker: de bron zelf. Alles komt uit de eigen administratie van de fabriek, en elke werkorder verwijst naar boek en pagina.
  • Gecontroleerd: de getallen, met de eigen rekensommen van het boek.
  • Minder zeker, en zo aangegeven: moeilijk leesbaar handschrift (gemarkeerd als onzeker), de vraag welke van twee naamgenoten een werkorder schilderde, en de benaming van een model, die uit een latere lijst komt en niet uit het boek.
  • Een fout gezien? Meld het via het contactformulier; correcties worden vastgelegd. Naar het contactformulier

De boekpagina zelf zien

Het Haags Gemeentearchief is gevraagd of de scans van de boekpagina's bij de werkorders getoond mogen worden, zodat iedereen een werkorder aan het origineel kan toetsen. Zodra het archief daarmee instemt, staan ze bij elke werkorder. Tot die tijd vind je de boeken via de inventaris van het archief, met het inventarisnummer en de pagina die bij elke werkorder staan.

Wie maakt deze site?

Rozenburgdenhaag.nl is een niet-commercieel naslagwerk, samengesteld door Emiel van Haandel, verzamelaar van en onderzoeker naar Rozenburg. De site begon in 2026 als documentatie van een eigen verzameling en groeide uit tot een ontsluiting van de werkorderboeken.

Verwijzen naar deze site

Verwijs naar de werkorder op deze site én naar het boek in het archief, bijvoorbeeld:

Rozenburg Collectie, werkorder 232 (1906), naar werkorderboek inv. 709, p. 84, Haags Gemeentearchief, toegang 0249-01. https://www.rozenburgdenhaag.nl/werkorder/232-22-1906